Highlights

De kunstcollectie van Hugo Voeten is een unieke combinatie van Belgische en internationale kunst. Op dit ogenblik telt ze meer dan 1700 items, verzameld over een tijdsspanne van meer dan 40 jaar, tentoongesteld voor het publiek op twee locaties – in de beeldentuin vlakbij Geel en in het Art Center Hugo Voeten, aan de oever van het Kempisch Kanaal in Herentals.

Stefan Lyutakov

The Last Supper, 2005, keramiek, metaal, 170 x 370 x 70 cm

Stefan Lyutakov maakte een eerste gipsen versie van The Last Supper in 1989 als een hommage aan zijn collega-kunstenaar en vooraanstaande Bulgaarse schilder Svetlin Roussev (°1933, Pleven, Bulgarije). Roussev was voorzitter van de Union of Bulgarian Artists van 1973 tot 1985 en directeur van de National Art Gallery in Sofia van 1985 tot 1988. De verontreiniging van de Bulgaarse stad Ruse, veroorzaakt door chemische fabrieken in het nabijgelegen Giurgevo in Roemenië, waardoor verschillende bewoners van Ruse, voornamelijk kinderen, ziek werden, zette Stefan Lyutakov aan tot het maken van dit beeldhouwwerk.

Na een eerste protest tegen deze chemische vervuiling in de herfst van 1987, aangevoerd door zes moeders van Ruse, organiseerde de Union of Bulgarian Artists een tentoonstelling, met de ecologische ramp in deze stad als hoofdthema, en creatieve acties om de inwoners te beschermen. Daarop richtten op 8 maart 1988 een groep mannen en vrouwen het Public Committee for Environmental Protection of Ruse op. 400 mensen waren aanwezig op de inauguratie van dit nieuwe comité in het cinemagebouw in Sofia. Deze inwijding werd voorafgegaan door een vertoning van de documentairefilm Disaj of Breathe, geregisseerd door Yuryi Zhirov, een film gewijd aan de vervuiling in Ruse, de opstanden ter bescherming van het milieu en de moeders die als eerste protesteerden. Het tonen van de film Breathe werd door de Bulgaarse Communistische Partij nadrukkelijk verboden. Dit comité pro ecologie was de eerste informele organisatie tegen het communistische regime in Bulgarije waarvan de reikwijdte verder ging dan de lokale context en die nationale dimensies kreeg.

Dusdanig bood Svetlin Roussev – als organisator van de tentoonstelling die de vervuiling aan het licht bracht en als lid van het Committee for Environmental Protection alsook van het centrale comité van de Bulgaarse Communistische Partij (de hervormingsgezinde vleugel) – weerstand tegen de regering. De communistische leiders, waaronder Todor Zhivkov, reageerden met onderdrukking. Ze oefenden druk uit op collega-kunstenaars door te dreigen met ontslagen en eisten dat ze tegen Roussev zouden ingaan. En zo gebeurde: velen van zijn dierbare collega's van de Union keerden Roussev de rug toe.

Lyutakov maakte The Last Supper, met bedrog als centrale thema, om na te denken over deze gebeurtenissen en om Svetlin Roussev, die gezien kan worden als Christusfiguur, te eren. In het beeldhouwwerk is Christus niet aanwezig en behoort hij niet bij zijn discipels – Roussev's collega-kunstenaars – verraders, die beweerden hem niet te kennen wanneer alles aan het licht kwam. Lyutakov zet het Bijbels verhaal in om de Bulgaarse recente geschiedenis te illustreren. Het religieuze, historische en exemplarische verhaal wordt door de kunstenaar getransponeerd naar een hedendaagse context.

Opmerkelijk is het contrast tussen de expressief uitgebeelde hoofden met veel details en opvallende gelaatsuitdrukkingen en het rechthoekige, massieve volume dat tegelijk als sokkel en als tafel waaraan het avondmaal plaats vindt dienst doet. Lyutakov benadrukt zo de inherente kracht van de compacte vorm tegenover de uitdrukkingskracht van de details. De plaatsing van de hoofden suggereert communicatie tussen de figuren. Het lijkt alsof ze in elkaars oor fluisteren en blikken en gedachten uitwisselen.

Deze eerste versie in gips van The Last Supper was samen met het kunstwerk Self portrait in an environment (1986) tentoongesteld in de 8ste National youth exhibition in Sofia in 1989 en werd later verworven door de Peter Ludwig Collectie in Duitsland. Stefan Lyutakov kreeg voor dit werk de prijs van de Union of Artists for Sculpture. Later maakte de kunstenaar twee versies van The Last Supper in brons, een versie voor de collectie van Svetlin Roussev, de andere voor de kunstgalerie van zijn geboorteplaats Pazardzhik. In 2005, toen hij 50 jaar was, werd Lyutakov uitgenodigd voor het organiseren van een tentoonstelling in de National Art Gallery van Sofia. Voor deze gelegenheid blikte de beeldhouwer terug op zijn jongere jaren en maakte hij nog een nieuwe en grotere variant van The Last Supper in de duurzame materialen keramiek en metaal. Hugo Voeten and Elena Todorova bezochten deze expositie en kochten de nieuwe versie van The Last Supper en verschillende andere werken van Lyutakov. In de tentoonstellingscatalogus getiteld Sculptures, a personal harbor is deze keramieken versie terug te vinden onder de naam The Secret Dinner.

De Bulgaarse beeldhouwer Stefan Lyutakov (°1955, Pazardzhik, Bulgarije) studeerde in 1980 af aan het departement voor beeldhouwkunst van de St. Cyril en St. Methodius universiteit in Veliko Turnovo, in het noorden van Bulgarije. Zes jaar later werd hij lid van de Union of Bulgarian Artists en in 1996 professor aan de universiteit waar hij gestudeerd had.

Tekst: Sarah Gallasz, oktober 2015