Highlights

De kunstcollectie van Hugo Voeten is een unieke combinatie van Belgische en internationale kunst. Op dit ogenblik telt ze meer dan 1700 items, verzameld over een tijdsspanne van meer dan 40 jaar, tentoongesteld voor het publiek op twee locaties – in de beeldentuin vlakbij Geel en in het Art Center Hugo Voeten, aan de oever van het Kempisch Kanaal in Herentals.

JOSEPH HAVEL

Nothing!, 2008, labels, hout, plexiglas, 62 x 62 x 4,5 cm.

Het opvallende groene kunstwerk Nothing! (2007) van de Amerikaanse kunstenaar Joseph Havel (Minneapolis, Minnesota, USA, °1954) lijkt van op afstand een monochroom abstract en minimalistisch schilderij. Van naderbij verdwijnt deze illusie en wordt duidelijk waaruit dit kunstwerk werkelijk bestaat: ongeveer 30.000 opeengestapelde stoffen kledinglabels tegen een houten achtergrond, 'ingekaderd' in plexiglas. Aangezien deze labelwerken het midden houden tussen schilderijen en sculpturen omschrijft Havel ze als "sculptures of paintings".

Het monochrome groene kleurvlak dat door de labels gevormd wordt, verwijst naar de Colourfieldpainting, die deel is van de abstracte expressionistische schilderkunst ontstaan in de jaren 1950 in de Verenigde Staten, met als protagonisten Barnett Newman (1905-1970), Mark Rothko (1903-1970) en Clyfford Still (1904-1980). Binnen deze richting wordt aan de hand van kleurvlakken beroep gedaan op de uitdrukkingskracht van kleur om zo een meditatieve stemming bij de kijker op te wekken. Daarnaast vormen de zorgvuldig geordende labels van Havel patronen, gelijkend op modernistische rasters, die doen denken aan de subtiele witte lijnen in de kleurrijke doeken en "Black Paintings" van Frank Stella (°1936) en de muurschilderingen van Sol LeWitt (1928-2007), beiden vertegenwoordigers van de minimal art.

Het kunstwerk bevat een verborgen boodschap: op elk label staat het woord nothing gedrukt, maar dit is amper – en vaak slechts half – leesbaar, onthuld aan de zijkant van het werk of op plaatsen waar een label tussen de geordende opeenstapeling uit getrokken is. Joseph Havel maakte verschillende werken met labels in verscheidene kleuren, zoals wit, roze en blauw, en met diverse woorden. Gelijkaardig is het werk Forget (2007) en de cyclus Seven Variations of (White) Nothing (2008-2010) die bestaat uit zeven monochrome witte labelwerken. Bij het werk Hope and Desire (2012), tien plexiglazen boxen gevuld met blauwe labels bedrukt met de woorden hope en desire verduidelijkt Havel: "Humans are messy creatures. With these pieces, I've tried to put all that messiness back in there, hopefully in a way that's poetic and shows history". De woorden die de kunstenaar op de labels plaatst, kiest hij uit boeken die hem sterk beïnvloedden, zoals de poëziebundel The Dream Songs (1969) van John Berryman (1914-1972).

Het transformeren van alledaagse motieven staat centraal in het oeuvre van Joseph Havel. Het gebruik van kledinglabels ligt in het verlengde van Havels vroegere werken met textiel waarvoor hij bedden- en linnengoed, tafellakens, gordijnen, vlaggen en kragen van witte hemden gebruikte. Voorbeelden zijn de shirt sculptures en curtain sculptures. Havel definieert zijn artistiek proces als "uncovering the activity of still objects". Door van gewone en herkenbare objecten abstracte, soms bronzen sculpturen te maken, krijgen deze voorwerpen een nieuwe betekenis. Het huiselijke en persoonlijke wordt omgezet in iets poëtisch, minimalistisch en dus universeel en tijdloos, het alledaagse voorwerp krijgt de status van een onvergankelijk kunstobject. Zodoende daagt de kunstenaar de kijker uit om de gangbare connotaties gekoppeld aan gekende voorwerpen te herbekijken, een uitnodiging om gebruikelijke objecten vanuit een andere invalshoek te benaderen.

"Het witte hemd", verklaart Havel, "is geschikt als een medium dat veel ideeën rond sociologie, economie, geschiedenis, biologie kan verzinnebeelden". Het hemd is zo in zijn kunstwerken drager van sociale en gender kwesties, meer specifiek kwesties rond het mannelijke rollenpatroon. Havel verwijst bijvoorbeeld naar de maskerade van de mannelijke middenklasse, de klasse waaraan de kunstenaar zichzelf allicht relateert. Tenslotte is het opmerkelijk dat de labels gemaakt worden door een kledinggroothandel in Dallas die honderden eenheden per dag fabriceert. Bovendien vindt de kunstenaar het belangrijk dat hij zelf de labels in het plexiglas ordent. Door deze repetitieve handeling kan volgens hem namelijk het ego overstegen worden. Zo worden thema's zoals uiterlijk vertoon, identiteit, rolverdeling en de kledingindustrie aangehaald. Persoonlijke, 'kleine' verhalen worden verweven met grote historische momenten.

Joseph Havel woont en werkt in Houston, Texas en is directeur van de Glassell School of Art, deel van het Museum of Fine Arts in Houston. Zijn werk werd wijdverspreid tentoongesteld in de Verenigde Staten en Europa en zit in collecties van vele musea, zoals het Centre Pompidou, het Whitney Museum of American Art en het Modern Art Museum van Fort Worth. Havel wordt vertegenwoordigd door Hiram Butler Gallery in Houston.

Tekst: Sarah Gallasz, oktober 2015