Highlights

De kunstcollectie van Hugo Voeten is een unieke combinatie van Belgische en internationale kunst. Op dit ogenblik telt ze meer dan 1700 items, verzameld over een tijdsspanne van meer dan 40 jaar, tentoongesteld voor het publiek op twee locaties – in de beeldentuin vlakbij Geel en in het Art Center Hugo Voeten, aan de oever van het Kempisch Kanaal in Herentals.

Antoní Tàpies

Peu-creu (Pied-croix of Voet-kruis), 1987, terra xamotada (chamotte of vuurklei), 80,5 x 58,5 x 47 cm

In 1953, na een surrealistische periode, startte de schilder, beeldhouwer en kunsttheoreticus Antoní Tàpies (1923-2012, Barcelona, Spanje) abstract en met mixed media te werken. Hierdoor ging hij deel uitmaken van de kunstbeweging 'art informel', het Europese equivalent van het abstract expressionisme in Amerika. In deze periode maakte Tàpies zijn meest bekende en originele werken in het genre 'haute pâte' of 'matter painting', waarbij hij gebruik maakte van eigenaardige objecten en de traditionele beeldende kunst ondermijnde. Kenmerkend aan deze werken is het gebruik van marmerstof en klei gemengd met verf en het incorporeren van gevonden objecten zoals touw, papier en doeken, en later ook meubelstukken. De werken van Tàpies doen de grens tussen schilderkunst en beeldhouwkunst vervagen. De cementachtige pasta die hij gebruikt en die gemaakt is door verf te mixen met zand en ander materiaal, lijkt op klei of vulkanische lava en herinnert ons aan de kwaliteit van de aarde.

In 1981, maakte Antoni Tàpies zijn eerste sculpturen in klei. De Spaanse beeldhouwer Eduardo Chillida speelde, samen met kunsthandelaar en gallerist Aimé Maeght en keramist Joan Gardy Artigas, een bepalende rol bij de ontdekking van dit materiaal: het was in Artigas' studio in Gallifa dat Tapiès zijn eerste werken in keramiek creëerde. Hij gebruikte vuurvaste klei, een mix van klei en stukken aardewerk. De sculpturen Cub (1983) en Díptic (1983) zijn voorbeelden van deze vroege productie. Tàpies werkte ook samen met de Duitse keramist Hans Spinner. Dit resulteerde in de creatie van ongeveer vijfentwintig kunstwerken in het atelier van Spinner in Opio en in het atelier van de Galerie Lelong nabij Grasse in Frankrijk in 1986-1988. Spinner werkte ook met andere moderne en hedendaagse beeldhouwers, zoals de Engelse beeldhouwer Anthony Caro (1924-2013), die invloed ondervond van zowel Chillida als Tapiès.

Tàpies maakte de sculptuur Peu-creu of Pied-croix in 1987 in chamotte of in het Engels grog, ook vuurvaste klei of vuurklei genoemd, een type klei en ruw keramisch materiaal. Chamotte wordt gebruikt om aan keramiek en de sculptuur structurele kracht en een korrelige en rustieke textuur te verlenen. Door het gebruik van chamotte klei kunnen massieve vormen geconstrueerd worden die op hoge temperaturen in een hout gestookte Japanse tunneloven gebakken kunnen worden, zonder te barsten. De sculpturen die aan de hand van dit procedé gecreëerd worden zijn unieke stukken. Tàpies zegt: "Let's just say that each material expresses itself in its own way. You have to let them speak. They already have an expressive charge".

Tàpies geeft zijn sculpturen vorm als een fysische massa, als een brok materiaal, dat hij bedekt met tekeningen en geschilderde opschriften. Dit kalligrafisch aspect en het gebruik van onder andere specifieke werktuigen zoals hoekslijpers en sleuteltanden om symbolische tekens op zijn beelden aan te brengen, is karakteristiek voor zijn Tàpies' oeuvre. De kunstenaar lijkt een soort van stempel gebruikt te hebben om een markering in de vorm van nummers op zijn Peu-creu achter te laten. Dit kan het omgekeerd staan van deze getallen verklaren. Opmerkelijk is het ingesneden litteken op de achterzijde van de voet. Tijdens het bakken van de klei zorgen de chemische reacties voor onvoorspelbare effecten. Het artistieke en chemische proces verwijst naar het gebruik van figuratieve symbolen van alchemie in de beeldtaal van de kunstenaar.

Gelijkaardig aan Peu-creu zijn de werken Cama i creu of Been en kruis (1986), Dos peus of Twee voeten (1986) en Cub-creu of Kubus-kruis (1988). Naast het onderzoeken van alledaagse objecten was Tàpies geïnteresseerd in lichaamsdelen, zoals voeten, handen, armen, schedels, die hij dikwijls groter dan levensgroot uitvergrootte. Daarnaast is de letter 'T' of een soort van kruisvorm, een X, of een plusteken, als een universeel zowel religieus als wiskundig symbool, een van de meest voorkomende tekens in Tàpies' beeldtaal. De letter verwijst naar de naam van de kunstenaar en kan op verschillende wijzen geïnterpreteerd worden. Het kruisteken staat voor de dood en refereert naar de begraafplaats met 600 000 graven, waaronder dat van Tàpies' vader, die stierf tijdens de Spaanse Burgeroorlog tussen 1936 en 1939, en is getuige van het leiden van de mensen en de reactie van de kunstenaar op het dictatorschap van France. Maar een X wordt ook gebruikt om een bepaalde plaats aan te duiden, om iets te deleten of iets aan of weg te kruisen, om mysterie aan te duiden, maar ook menselijke aanwezigheid. "The cross is a very ancient sign, represented in many cultures, that has something to do with the union of adversarial things and thus with a fundamental symbolic representation of the world. It's an image that summarizes universal and very deep and complex philosophical problems", zegt Tàpies.

Antoní Tàpies werd gerepresenteerd door Galerie Lelong in Parijs en Pace Gallery in New York. Hij was een van de meest bekende Spaanse kunstenaars van de tweede helft van de 20ste eeuw. Zijn abstracte en avant-garde kunstwerken werden tentoongesteld in vele grote musea over heel de wereld. Na drie jaar rechten te hebben gestudeerd, wijdde Tàpies zich vanaf 1943 volledig aan zijn kunst en geraakte hij in toenemende mate geïnteresseerd in filosofie. In 1948 maakte Tàpies deel uit van de avant-garde groep 'Dau al Set' (Catalaans voor 'de zevende zijde van de dobbelsteen'), de eerste artistieke beweging in Catalonië na de Tweede Wereldoorlog, opgericht in Barcelona en met sterke invloed van het surrealisme en dadaïsme.

Voor meer informatie over Antoní Tàpies kan u de website http://www.fundaciotapies.org/ bezoeken. De Antoní Tàpies Foundation of Fundació Antoni Tàpies is een museum en cultureel centrum in Carrer d'Aragó in Barcelona dat gewijd is aan de kunstwerken en het leven van Tàpies. Het werd opgericht in 1984 door Tàpies zelf. Zijn intentie was om een forum te creëren dat de studie en kennis van moderne en hedendaagse kunst zou steunen.

Tekst: Sarah Gallasz