Highlights

De kunstcollectie van Hugo Voeten is een unieke combinatie van Belgische en internationale kunst. Op dit ogenblik telt ze meer dan 1700 items, verzameld over een tijdsspanne van meer dan 40 jaar, tentoongesteld voor het publiek op twee locaties – in de beeldentuin vlakbij Geel en in het Art Center Hugo Voeten, aan de oever van het Kempisch Kanaal in Herentals.

Arno Breker

Romanichel, 1933, brons, editie 1/6, hoogte: 69 cm

Arno Breker, door Aristide Maillol (1861-1944) de Duitse Michelangelo van de 20ste eeuw genoemd, was één van de bekendste maar ook één van de meest omstreden beeldhouwers van zijn tijd. Zijn grote betrokkenheid bij de kunst van het Derde Rijk was hiervan de oorzaak. Breker's oeuvre, tientallen jaren als duivels voorgesteld door vele academici en uitermate geïdealiseerd door anderen, speelde gedurende enkele jaren een invloedrijke rol in de culturele geschiedenis van Duitsland.

De kunstenaar, oudste zoon van een steenhouwer, zag het levenslicht in Wuppertal-Elberfeld in 1900. Hij studeerde aan de Kunstacademie van Düsseldorf. Van 1927 tot 1934 verbleef hij in Parijs. Hij was een bewonderaar van Rodin, die een grote invloed had op Brekers oeuvre tijdens deze 'Franse periode'. Rodin was een impressionistisch beeldhouwer. Hij gebruikte de natuur om zijn werk levendig eruit te laten zien. Zijn figuren vallen op door het onregelmatige oppervlak, waarop de lichtinval schitteringen veroorzaakt. Deze schitteringen geven het beeld beweeglijkheid. Breker was gefascineerd door het werk van Rodin en liet het licht ook spelen in zijn werk. Romanichel, het portret van een anonieme zigeuner, is daar een voorbeeld van. Het achterhoofd van het kunstwerk ontbreekt, net als L'Homme au Nez Cassé van Rodin. Op één of andere manier geeft dit nog meer kracht aan het portret omdat alle aandacht gaat naar de gelaatstrekken, het meest karakteristieke van de jonge Rom.

Dit kunstwerk van Arno Breker vormt het eindpunt van zijn zevenjarige periode in Parijs. Hij keert terug naar Duitsland. Na het winnen van de Prijs van Rome, een aanmoedigingsprijs voor jonge kunstenaars, gaat hij een jaar naar Italië. Het zien van Michelangelo's David in Florence betekent de ommekeer in zijn artistieke leven. Breker geraakt in de ban van de grote kunstenaar in wiens oeuvre de Klassieke Oudheid opnieuw geboren werd. Voortaan zal deze herontdekte schoonheid het werk van Breker kenmerken.

Romanichel toont ons het portret van een jonge zigeuner die zeer zelfverzekerd in de wereld kijkt, met het hoofd geheven, fier op zijn afkomst. Uitgesproken wenkbrauwen, hoge jukbeenderen en sterk geprononceerde lippen tekenen het gelaat van de man. In profiel roept hij het beeld op van een Egyptische farao, de schakel tussen de goden en het volk. Veel Roma verklaarden dat ze oorspronkelijk uit Egypte kwamen. Dit kan heel goed zijn oorsprong hebben in de verhalen van de Roma die ze elkaar vertelden. Hierin zitten veel raakvlakken met het joodse slavenvolk dat na zijn vlucht uit Egypte in de woestijn ronddoolde. Het is net of de jonge Romanichel zich één van deze verhalen herinnerde toen hij fier poseerde voor de kunstenaar.

Arno Breker maakte in 1933 het portret van een Rom met respect voor de zigeuner. Heel contradictorisch werd hij enkele jaren later de voorkeur kunstenaar van Hitler voor wie de Roma geen recht op leven hadden. De Roma, zigeuners, komen grotendeels van de Balkan en zijn opgedeeld in verschillende groepen, gebaseerd op woonplaats, gewoontes en dialect. De Romanichal leven vooral in Groot-Brittannië en Noord-Amerika. De Roma waren samen met de communisten, de Joden, de homoseksuelen, de Jehova's getuigen en de mindervaliden doel van de vernietigingsdrift van de nazi's. Volgens de nazi's waren de Roma asociaal en crimineel en niet-Ariërs. Zij beschouwden hen niet als een Europees volk. Bijgevolg werden de Roma als ongewenst beschouwd.

Door zijn nauwe samenwerking met de Nazi's, waarvan hij vele opdrachten kreeg, betichtte men Arno Breker na de oorlog van collaboratie. Breker beweerde dat hij niets te maken had met politiek en dat hij steeds voor zijn kunst was gegaan. Hij werd veroordeeld tot het betalen van 100 DM, op zich niet zoveel, maar hij was wel gebrandmerkt voor het leven. Breker zei dat zijn kunst geen politieke inhoud had. Het ging hem om de schoonheid van de goddelijke, perfecte, menselijke vorm.

Tekst: Myriam Geurts