Highlights

De kunstcollectie van Hugo Voeten is een unieke combinatie van Belgische en internationale kunst. Op dit ogenblik telt ze meer dan 1700 items, verzameld over een tijdsspanne van meer dan 40 jaar, tentoongesteld voor het publiek op twee locaties – in de beeldentuin vlakbij Geel en in het Art Center Hugo Voeten, aan de oever van het Kempisch Kanaal in Herentals.

Svetlin Roussev

Antichamber of the Temple, 1997, olie op doek, 300 x 400 cm.

Baba Vanga, 2003, olie op hout, 200 x 100 cm.

In de kunstverzameling van Hugo Voeten bevinden zich een veertigtal schilderijen van de bekende Bulgaarse kunstenaar Svetlin Roussev, geboren in 1933 in Pleven. Op twee ervan is Baba Vanga, de Nostradamus van de Balkan, te zien: Antichamber of the Temple van 1997 en Portrait of Baba Vanga uit 2003.

De Bulgaarse Baba (grootmoeder) Vanga, geboren op 31 januari in 1911 als Vangelia Pandeva Dimitrova, verwerft wereldfaam als mystica, helderziende, genezer en herbalist. Zij heeft ontelbare volgelingen die geloven in haar paranormale gaven. Ze ziet het levenslicht in Strumica, gelegen in het huidige Macedonië, destijds in het Ottomaanse rijk. In haar kinderjaren is Vangelia een gewoon, maar zeer intelligent meisje. Zij groeit op in armoede. Op twaalfjarige leeftijd wordt zij tijdens een tornado in de lucht geslingerd en komt in een veld terecht. Stof en zand bedekken haar ogen. Geld voor een operatie is er niet, met blindheid als gevolg. Dan krijgt zij, naar men zegt, haar eerste visioenen. Ze wordt een bekende waarzegster.Tijdens de tweede wereldoorlog krijgt Baba Vanga steeds meer aanhang. Vele mensen, zelfs de Bulgaarse tsaar Boris III, brengen haar een bezoek en hopen iets van hun eigen toekomst van haar te vernemen. Ook verschillende leiders van Sovjet Republieken, waaronder Leonid Breznev, komen bij haar langs. In 1970 verhuist Baba Vanga naar Petritsj, een stad met helende, termale bronnen, bij Rupite, in het zuidwesten van Bulgarij. De helderziende verblijft er tot aan haar dood op 11 augustus 1996. Haar huis wordt een museum in 2008.

Baba Vanga zou verschillende voorspellingen gedaan hebben, waaronder de kernramp in Tsjernobyl, de val van de Berlijnse Muur, de aanslagen op de WTC torens, de grote tsunami in de Indische Oceaan en de opkomst van de Islamitische Staat. Ze is een icoon geworden in de Oost-Europese landen maar eerder miskend in het Westen daar haar voorspellingen niet wetenschappelijk onderbouwd zijn. Bovendien had zij sterke banden met de communistische hoge functionarissen, die haar voorspellingen zouden beïnvloed hebben. Hoe dan ook, Baba Vanga heeft heel wat stof doen opwaaien zowel bij haar volgers als bij de sceptici. De kunstenaar Svetlin Roussev heeft haar goed gekend en heeft haar vereeuwigd in verschillende werken. 

Op verzoek van de zieneres wordt tussen 1992 en 1994 een kerk, een 'memorial temple' gebouwd op een door haar gekozen site bij Rupite, gewijd aan Sint-Petka, de beschermheilige van de blinden. Later wordt er een klooster aan toegevoegd. Vele mensen brengen er jaarlijks een bezoek en Bulgaren die in het buitenland wonen laten er vaak hun kinderen dopen. De muurschilderingen van de voorgevel en de iconen in het gebouw zijn gemaakt door Svetlin Roussev. De iconen wijken af van de orthodoxe regels doordat Roussev ze geschilderd heeft in zijn eigen persoonlijk stijl. Geen afstandelijke oertypes maar diep menselijke doorleefde figuren maken de bezoekers stil en roepen een fascinerende sfeer op. In 1997 maakt Roussev Antichamber of the Temple, een schilderij in olieverf op doek dat zich nu in de collectie van Hugo Voeten bevindt. Opvallend is dat al de figuren van het werk terug te vinden zijn op de voorgevel van de Sint-Petka kerk in Rupite maar wel in een andere compositie. Door de vele voorbereidende tekeningen en studies die hij maakt van zijn personages kan de kunstenaar hiervan gebruik maken in verschillende werken.

Een tempel is een gebouw waar religieuze bijeenkomsten plaats vinden. In de oudheid konden mensen er ook om raad komen bij een profetes, eventueel de hogepriesteres, zoals destijds in Delphi. Een antichambre is een kamer waar men wacht om ontvangen te worden door een belangrijk persoon, in dit geval Baba Vanga, voorgesteld in de linker bovenhoek van het schilderij. De blinde vrouw met hoofddoek is in gedachten verdiept, de handend rustend op een kussen. Wachtende mensen, met de uitdrukking van een gelouterde ziel op hun gelaat, wenden de blik af van de toeschouwer. Zij lijken zich teruggetrokken te hebben in hun eigen wereld. Eén vrouw, het hoofd rustend op het kussen en de hand van Baba Vanga, kijkt het publiek wel aan maar haar blik is leeg. De gelatenheid van de Bulgaarse mens, na zoveel lijden en onderdrukking, is het enige wat de figuren bindt. Opvallend is dan weer het kleine meisje met een groen plantje tussen haar beide handjes. Ze is frontaal voorgesteld en kijkt naar de toeschouwer met grote ogen. Haar bleke, getekende verschijning, draagt bij tot de fragiliteit die zij uitstraalt. Verpersoonlijkt zij de bemoedigende boodschap die de uitgebluste mensen hopen te krijgen van Baba Vanga? Uit respect voor de beroemde zieneres buigen enkele mensen het hoofd. De donkere achtergrond benadrukt de geladen sfeer en de grijsgrauwe figuren lijken gebeeldhouwde sculpturen. Opvallend ook is het subtiel gebruik van blauw in de vaak terugkerende vertikale streep waarmee de kunstenaar diepte wil creeëren in zijn werk. Blauw is een wijkende kleur die bij Roussev staat voor ingehouden verdriet, met gelatenheid gedragen. Zijn rood daarentegen duidt op bloed dat vaak zinloos vergoten wordt maar ook op de liefde, het respect, in dit geval voor Baba Vanga, waar alle hoop op is gericht.

Voor dit werk heeft Svetlin Roussev verschillende studies gemaakt, met vele variaties, vooraleer hij zijn finale compositie maakte. Vaak schildert hij naar levend model. Dikwijls kiest de kunstenaar hiervoor mensen die hij goed kent. Zijn ouders komen regelmatig voor in zijn werken. De dame met de kruk op het schilderij is zijn moeder. Donka Pavlova, met het hoofd op de schoot van Baba Vanga, is de dochter van de bekende Bulgaarse dichter Pavlov. Rechts beneden zit een in zichzelf gekeerde vrouw. Dit is Dora, een professioneel model, één van de favorieten van Roussev. De figuur in de rolstoel is Zheni, een nichtje van Roussev's vrouw. "Naar levend model schilderen geeft mij stabiliteit en vertrouwen; het geeft iets extra aan de tekeningen" zegt de kunstenaar.

Portrait of Baba Vanga, geschilderd in olieverf op hout in 2003, is een ander werk dat deel uitmaakt van de verzameling van Hugo Voeten. Svetlin Roussev schildert Baba Vanga weer zeer herkenbaar. Ze wordt telkens op dezelfde wijze afgebeeld. Ook hier zijn de voorstudies die hij maakte van de helderziende weer niet vreemd aan. Alle aandacht van de toeschouwer gaat naar haar gezicht met hoofddoek. Het gelaat is wit en de ogen gesloten. Ze is geschilderd alsof ze zelf een geest geworden is. Om nog meer aandacht te trekken op de figuur heeft Roussev in Portrait of Baba Vanga enkel de persoon voorgesteld en de rest van het paneel onbeschilderd gelaten. Dit is een techniek die Roussev vaak toepast. De figuur van Vanga straalt licht uit alsof de kunstenaar haar helende kracht, die van een andere wereld is, heeft willen uitbeelden. Het hoofd vloeit over in een lichaam dat je enkel vermoeden kan. De symmetrische compositie van wit en zwart benadrukt de dualiteit van de zienster die enerzijds leeft in een zichtbare en anderzijds in een esoterische wereld. De mystische figuur verwijst naar een bewustzijn voorbij de normale menselijke perceptie. De kracht die uitgaat van Roussev's werken is zo groot dat je er met een beklijvend gevoel blijft naar kijken. De meester schildert vanuit zijn Bulgaarse ziel, raakt de toeschouwer diep en stemt hem tot nadenken.
In de Collectie van Hugo Voeten bevinden zich vele tekeningen van Svetlin Roussev die hij vaak gebruikt heeft als studiemateriaal voor zijn schilderijen. Daarvan zijn er verschillende in bezit van de verzamelaar.

De kunstenaar was lange tijd vice-minister van Cultuur in Bulgarije en daarna directeur van de National Art Gallery in Sofia. Gedurende 12 jaar was Svetlin Roussev voorzitter van de Union of Bulgarian Artists, ereprofessor aan verschillende universiteiten en academies, onder meer de Koninklijke Vlaamse Academie voor Wetenschap en Kunsten. In 2014 won hij de World Prize of Humanism. De kunstenaar is curator geweest van de Collectie Hugo Voeten en van verschillende tijdelijke tentoonstellingen in het Art Center in Herentals.

"Russev ist hoch sensible, und seine Bilder sind groszartig. Im Gefüge der schnell wechselnden Kunstmoden hat seine Kunst ihre feste Position und strahlt jene Sicherheit aus, die wir meisterlich nennen".
Professor Dr. Dr.h.c. mult. PETER LUDWIG

Tekst: Myriam Geurts, november 2016